تبلیغات
صدای معصومین یکی از بزرگترین مراکز اینترنتی احادیث - موانع فهم حدیث

تــولبار اختــصاصی احــادیث

    Get our toolbar!

کدستان

  • اخبار جدید
  • احادیث اخیر
  • کد احادیث
  • پربازدیدترین ها

موانع فهم حدیث

نظر

[نوشته شده توسط : راوی | تاریخ ارسال : سه شنبه 20 فروردین 1392 ]

حدیث یكی از منابع با اهمیت احكام، عقائد و معارف اسلامی است؛ به همین جهت از اهمیت والایی برخوردار است و بدین جهت در روایات به نقل حدیث[1] و فهم و درایت آن[2] سفارش شده است. اما آنچه اهمیت بیش‌تری دارد همان فهم و درایت حدیث است چنان كه امام صادق ـ علیه السّلام ـ می‌فرماید: «حدیثٌ تَدْریه خیرٌ مِنْ الْفِ حدیثٍ تَرْویه»[3] یك حدیثی كه آن را بفهمی بهتر از هزار حدیثی است كه فقط آن را (بدون فهم) نقل كنی. و كسی می‌تواند از احادیث اهل بیت ـ علیهم السّلام ـ بهره ببرد و آنها را بفهمد كه هم شرائط فهم حدیث را در خود جمع كرده باشد و هم موانع آن را از خود دور كند. 

هر چند این نوشته در صدد پرداختن به موانع فهم حدیث است ولی اشاره‌ای گذرا به شرائط فهم حدیث كه فقدان آنها می‌تواند از موانع فهم حدیث باشد، مناسب به نظر می‌رسد. 

بعضی از شرائط فهم حدیث عبارتند از[4]: 

«1. توجه به عرف زمان شارع در فهم لغات و ساختارها؛ 

2. نگاه مجموعی به روایات؛ 

3. اجتهاد در فهم نصوص؛ 

4. شناخت اهداف شریعت و اصول مسلم دینی؛ 

5. شناخت تاریخ صدور روایات؛ 

6. شناخت موارد نقل به معنی؛ 

7. آشنایی با تعارض احادیث و چگونگی حل آن؛ 

8. شناخت روایات تقیه‌ای؛ 

9. شناخت ناسخ و منسوخ در احادیث؛ 

10. آگاهی از مضامین مختلف احادیث، چون: معارف، اخلاق، آداب و ... و ضوابط هر یك. 



بعضی از موانع فهم حدیث عبارتند از:‌ 

1. پیش داوری: اگر انسان قبل از آن كه سعی كند حدیث را همان طور كه هست بفهمد به دنبال آن باشد كه عقیده و فكر خودش را به كمك احادیث یا حدیثی ثابت كند، دچار پیش داوری در فهم حدیث شده و در واقع درِ فهم درست حدیث را به روی خود بسته و دچار تفسیر به رأی و تحمیل عقیده بر حدیث شده است؛ و در واقع اصلاً در صدد فهم حدیث بر نیامده است تا آن را بفهمد. 

2. شتاب و عجله: شتاب در مرحله مطالعه و تحقیق از آفات بزرگ و مانع فهم دقیق و رسیدن به واقعیت است. و در روایات متعددی از عجله‌های بی مورد مذمت و بلكه نهی شده است.[5] كه چند نمونه ذكر می‌شود: 

از پیامبر اكرم ـ صلّی الله علیه و آله ـ نقل شده است كه فرمودند: انّما أهلَكَ الناسَ العجلةُ و لو أنّ الناسَ تثَبَّتوا لمْ یُهْلَكْ أحدٌ.[6] یعنی: «مردم را عجله هلاك می‌كند، اگر مردم كارها را با تأمل [و دقت] انجام می‌دادند كسی هلاك نمی‌شد.». 

امیرالمؤمنین ـ علیه السّلام ـ می‌فرماید: «إیّاك و العجلةَ بالأمورِ قبْلَ أوانِها» یعنی: «مبادا هرگز در كاری كه وقت آن نرسیده شتاب كنی.» و در حدیثی دیگر از امیرالمؤمنین علی ـ علیه السّلام ـ می‌خوانیم: «معَ العَجَلِ یَكْثُر الزََللِ».[7] یعنی «با عجله لغزش‌ها زیاد می‌شود». 

3. تعصبات خشك: اصرار ورزیدن بر آنچه به طور قطع حق بودنش معلوم است امری پسندیده و مطلوب است و در قرآن[8] و روایات[9] بر آن تأكید شده است و در طول تاریخ انبیاء و اولیای الهی جان خود را در این راه داده‌اند. اما اصرار و تعصب داشتن در چیزی كه حق بودنش معلوم نیست یا اینكه بطلانش روشن است كاری ناپسند است[10] و ریشه در بسته بودن ذهن، لجاجت، نژاد و قوم گرایی و ... دارد و گاهی چنان انسان را در دام خود اسیر می‌كند كه حتی حاضر نمی‌شود به آرای دیگران توجهی كند یا در نظرات خود تجدید نظر كند، تا مبادا به نتیجه‌‌ای غیر از آنچه كه بر آن جمود و تعصب دارد برسد. پدید آمدن وهابیت، خوارج و ... ناشی از همین نحوه برخورد با متون دینی است. 

4. هوا پرستی: پیروی از هوای نفس انسان را به برآوردن خواهش‌های نفسانی می‌كشاند و چون بسیاری از این خواهش‌ها حرام و گمراه كننده است، شخصی كه اسیر هواپرستی خویش است در برخورد با روایات نیز به كج اندیشی گرفتار شده و از فهم درست آنها باز می‌ماند چنان كه قرآن كریم پیروی از هوای نفس را مایه گمراهی معرفی می كند[11]، و حضرت علی ـ علیه السّلام ـ نیز می‌فرماید:‌ أوصیكمْ بمُجانَبةِ الهوی،‌ فإنّ الهوی یَدْعو إلی العَمی و هو الضلالُ فی الآخرةِ و الدنیا[12] : «شما را به دوری از هوای نفس سفارش می‌كنم چرا كه هوای نفس انسان را به كوری می‌كشاند و آن گمراهی در آخرت و دنیاست.» و نیز می‌فرماید: «من اتَّبَعَ هواه أعْماه و أصّمَه و أذلَّه و أضلَّه»[13] یعنی: «هر كس از هوای نفسش پیروی كند او را كور، كر، ذلیل و گمراه می‌كند.» البته واضح است كه مراد، كوری و كری ظاهری نیست بلكه ظاهراً مراد این است كه پیروی هوای نفس موجب می‌شود مجاری ادراكی انسان (گوش و چشم) به روی حقیقت و فهم صحیح بسته شود. 

5. دنیا دوستی:‌ در بعضی از روایات سر منشأ هر خطایی محبت و دلدادگی به دنیا معرفی شده است[14] چنانكه امام صادق ـ علیه السّلام ـ می‌فرماید: «رأسُ كلِّ خطیئةٍ حبُّ الدنیا»[15]؛ اساس و ریشه هر خطایی محبت دنیاست. و مسلماً یكی از خطاها، خطا در فهم صحیح حدیث است. در حدیثی گویا تر از علی ـ علیه السّلام ـ می‌خوانیم: «لَحُبُّ الدنیا صَمّتْ الأسماعَ عنْ سَماعِ الحكمةِ و عمیتْ القلوبَ عنْ نورِ البصیرةِ»[16]؛ در اثر دنیا دوستی گوش‌ها از شنیدن حكمت كر، و قلب‌ها از نور بصیرت كدر می‌شود. 

6. عجب (خود پسندی) و تكبر (خود برتر بینی): اگر انسان دچار عجب و خودپسندی شود یا مبتلا به تكبر گردد و خود را برتر و بالاتر از دیگران بداند، خود را در تارهای عنكبوتی گرفتار كرده و نمی‌تواند با آزاد اندیشی و استفاده از آراء دیگران به حقیقت معنی حدیث یا ... پی ببرد. علی ـ علیه السّلام ـ عجب را مایه فساد عقل می‌داند چنانكه كبر را نیز از بدترین آفات آن معرفی می‌كند.[17] و در حدیثی عجب را ضد صواب (درستی) دانسته و می‌فرماید: «الإعجاب ضدّ الصواب و آفةُ الألباب»[18]؛ «خود پسندی ضد [فهم] درست و آفت عقل‌هاست. و نیز درباره تكبر می‌فرماید: «لا یتعلم من یتكبر»[19]؛ «كسی كه متكبر است علم آموزی نمی‌كند». 

7. استبداد و خود كامگی: این صفت زشت نیز باعث دور ماندن از درك درست است چنانكه علی ـ علیه السّلام ـ می‌فرماید: «المستبِدُّ متهورٌ فی الخطأِ و الغََطِ».[20] انسان مستبد بی باكانه به خطا و غلط می‌افتد. 

8. آلودگی به گناه: به حكم آیه كریمه[21] آلودگی مانع دست رسی به حقیقت قرآن است و چون اهل بیت ـ علیهم السّلام ـ و قرآن طبق حدیث ثقلین[22] از هم جدایی ناپذیرند، سخنانشان پرتوی از قرآن است و دست آلودگان به گناه از فهم دقیق آن در بسیاری از مواقع كوتاه است. 

9. خستگی: گاهی انسان در اثر كار زیاد جسمی یا فكری و یا ... دچار خستگی می‌شود در چنین مواقعی مغز انسان آمادگی دریافت معانی دقیق را ندارد و این خستگی مانعی بر سر راه تفكر و فهمیدن حدیث و ... است. 

كه در این هنگام توقع برداشت صحیح از مطالب سنگین مانند بعضی از روایات توقعی بی جاست از علی ـ علیه السّلام ـ در این خصوص چنین نقل شده است: «انّ النفسَ حمْعَنَةٌ و الاُذُن مجّاجَةٌ فلاتجبّ فهْمك بالالْحاحِ علی قلبِك فإنّ لكلّ عضوٍ مِنَ البَدَنِ استراحةٌ»[23] نفس (روح انسان) همانند شتر خواسته‌هایی دارد و گوش انسان اگر میل به پذیرش نداشته باشد شنیده را رد می‌كند پس با اصرار راه فهمت را بر قلبت مبند چرا كه هر عضوی از بدن نیاز به استراحت دارد. 

10. لجباری: این صفت زشت نیز مانعی بزرگ در راه فهم انسان لجباز است. چنانكه علی ـ علیه السّلام ـ می‌فرمایند: «اللجاجُ یُفْسِدُ الرأىَ»[24] لجبازی رأی انسان را فاسد می‌كند. و نیز می‌فرماید: «اللجوجُ لارأىَ له»[25] انسان لجباز رأیی ندارد. 

غیر از موانعی كه ذكر شد ممكن است موانع دیگری نیز برای فهم حدیث وجود داشته باشد، همچنانكه بعضی از عناوین ذكر شده ممكن است با هم قابل ادغام باشند بنابراین اصراری بر محدود كردن موانع فهم حدیث با عناوینی كه ذكر شد وجود ندارد. 

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر: 
1. فصلنامه علوم حدیث، تابستان 1377، مقاله موانع فهم حدیث، ص 2 ـ 6. 

2. تصنیف غرر الحكم و درر الكلم، ص 64 ـ 66. 





-------------------------------------------------------------------------------- 

[1] . ر.ك: محمدی ری شهری، محمد،‌ میزان الحكمة، قم، مكتب الاعلام الاسلامی، چاپ دوم، ج2، ص 288 ـ 290. 

[2] . ر.ك: همان، ص 291 ـ 292. 

[3] . همان، ص 291. 

[4] . دار الحدیث، فصلنامه علوم حدیث، ش 8، (تابستان 1377)، ص 2. 

[5] . ر.ك: میزان الحكمه، همان، ج 6، ‌ص 72ـ73؛ عبدالواحد بن محمد تمیمی آمدی، تصنیف غرر الحكم و درر الكلم،‌ تحقیق مصطفی درایتی، قم، مكتب الاعلام الاسلامی، چاپ اول، ص 266 ـ 267. 

[6] . شیخ عباس قمی، سفینة البحار، قم، اسوه، چاپ اول، ج 1، ص 489. 

[7] . غرر الحكم، همان، ص 267. 

[8] . شوری / 15؛ هود / 112؛ جن / 16؛ احقاف / 13. 

[9] . ر.ك:‌ میزان الحكمه، همان، ‌ج 8، ص 286 ـ 289. 

[10] . ر.ك: همان، ج 6، ص 334 ـ 336. 

[11] . ص / 26؛ جائیه / 23. 

[12] . میزان الحكمه، همان، ج 10، ص 377. 

[13] . غرر الحكم، همان، ص 65، ح 836. 

[14] . ر.ك: میزان الحكمه، همان، ج 3، ص 294 ـ 295. 

[15] . همان، ص 294. 

[16] . غرر الحكم، همان، ص 65، ح 858. 

[17] . ر.ك: همان، ح 846 و 849. 

[18] . همان،‌ ح 847. 

[19] . همان، ح 850. 

[20] . همان، ح 864. 

[21] . واقعه / 80. 

[22] . ر.ك: میزان الحكمه، همان، ج 1، ص 191. 

[23] . غرر الحكم، همان، ص 60، ح 653. 

[24] . همان، ص 65، ح 853. 

[25] . همان، ح 852.




::برچسب : فهم احادیث , فهم آسان احادیث , یادگیری آسان احادیث , موانع فهم احادیث , برطرف کردن موانع فهم احادیث , یاذگیری حدیث ,

:: مرتبط با: حدیث شناسی , پرسش و پاسخ حدیثی , کتابشناسی حدیث شیعه ,
چاپ این صفحه

اشتراک گذاری

نــام جــالب

    با سلام
    نکته جالبی در اسم این وبلاگ وجود داره که الان به شما میگم
    se: به معنی سیری
    d : در
    a : احادیث
    masumin : معصومین
    که همه ی این ها به معنی sedamasumin است که اسم وبلاگ را جالب کرده
    -----------------------------------------
    دسترسی آسان به وبلاگ : www.sedamasumin.ir

    ارتباط پیامکی :
    ۳۰۰۰۵۰۲۶۹۰۰۱۱۸

ارسـال حــدیث روزانـه

پیامک حدیثی

آمــار و اطــلاعات

    »تعداد مطالب : 692
    » تعداداحادیث : 13575
    » تعداد نویسندگان : 1
    » آخرین بروز رسانی :
    » بازدید امروز :
    » بازدید دیروز :
    » بازدید این ماه :
    » بازدید ماه قبل :
    » بازدید کل :
    » آخرین بازدید :

نظــرسنــجی

:: بیشتر دوست دارید کدام قسمت یا قسمت ها زیادتر شوند؟

بخـش ویــژه

برای دیدن سایت بدون هیچ نقصی از مرورگر گوگل کروم استفاده کرده و سایت ما را محبوب کنید :

نمایش بهتر وبلاگ با مرورگر گوگل کروم .

.:: Theme Design By sedamasumin ::.

تمــامی حقــوق ایــن ســایت متــعلق اســت بــه صــدای معــصومـــیــن ع